Vanwege de vergrijzing behoeven steeds meer mensen zorg; het aantal ouderen neemt toe en die ouderen leven ook langer. Vooral hierdoor neemt de zorgvraag toe, terwijl het aantal zorgverleners steeds schaarser wordt

Het coalitieakkoord van D66, CDA en VVD zet in op het temperen van de collectieve zorguitgaven. Keuzes zoals de tranchering van het eigen risico dragen bij aan het afremmen van de zorgvraag. Andere keuzes betreffen de verschuiving van de lasten van de overheid naar de burger, met een gering effect op de optimale inzet van de schaarse zorgverlener en toenemende zorgvraag.

De zorgsector is in Nederland de afgenomen jaren sterk gegroeid. Vanwege de vergrijzing behoeven steeds meer mensen zorg; het aantal ouderen neemt toe en die ouderen leven ook langer. Vooral hierdoor neemt de zorgvraag toe, terwijl het aantal zorgverleners steeds schaarser wordt. Ook groeien de zorguitgaven sterk . Het is aan de politiek om keuzes te maken die bijdragen aan het zo doelmatig inrichten van de zorg. Dat betekent toegang blijven kunnen bieden aan de toenemende stroom zorgbehoevenden en tegelijk zorgen voor een zo optimaal mogelijke inzet van zorgverleners en het in de hand houden van de kosten.

Het coalitieakkoord zet in op de rem van de collectieve zorguitgaven
Vrijdag 30 januari presenteerde de drie aankomende regeringspartijen D66, CDA en VVD het coalitieakkoord ‘Aan de slag’. De zorg spant in het coalitieakkoord de kroon met het hoogste aantal wijzingen. De minderheidscoalitie probeert met maar liefst 21 maatregelen de collectieve zorguitgaven af te remmen. Het coalitieakkoord zet daarbij onder meer in op het verschuiven van lasten van de overheid naar de burger, zoals door het verhogen van het eigen risico en het invoeren van een eigen bijdrage voor de wijkverpleging. Daarnaast worden bepaalde voorzieningen versoberd. Zo wordt bij de ouderenzorg, gehandicaptenzorg en de geestelijke gezondheidzorg nog meer ingezet op het scheiden van wonen en zorg, waarbij cliënten waarschijnlijk minder snel inwonend kunnen worden van een verpleeghuis of verzorgingshuis. Sommige voorzieningen worden geschrapt, zoals huishoudelijke hulp voor mensen die het zelf kunnen betalen. Daarnaast is de coalitie van plan om actief te investeren in preventie, zoals het zorgen voor fruit op scholen, het organiseren van wijkgerichte aanpak voor kwetsbare groepen en het verhogen van de vaccinatiegraad. Dit zal pas op de lange termijn zijn vruchten afwerpen.

Ook bij uitvoeringen van de plannen van de coalitie blijven de collectieve zorguitgaven groeien, maar minder hard dan voorheen . Zonder ingrijpen nemen de zorguitgaven in de begroting toe van 107 miljard euro in 2026 tot 134 miljard euro in 2030. Met de geplande maatregelen van de coalitie worden de zorguitgaven in 2030 beperkt tot 126 miljard euro. De coalitie heeft een minderheid in de Tweede Kamer van 66 zetels en in de Eerste Kamer van slechts 22 zetels. Het komende kabinet onder leiding van Rob Jetten heeft dus steun van andere partijen nodig om de plannen door te kunnen voeren. Het Centraal Planbureau (CPB) komt 20 februari met een doorrekening van de effecten van de maatregelen uit het coalitieakkoord.

Tranchering remmende werking op de zorgvraag
In het coalitieakkoord worden duidelijke keuzes gemaakt over het verplichte eigen risico. De verlaging van het eigen risico, een van de meest ingrijpende maatregelen van kabinet-Schoof, wordt geschrapt. Uit eerder onderzoek van ABN AMRO volgde de conclusie dat het verlagen van het eigen risico een inefficiënte, dure opgave zou zijn. Het eigen risico zal in het coalitieakkoord juist stijgen, en wel met 60 euro in 2027. Bovendien zal het eigen risico vanaf 2027 jaarlijks geïndexeerd worden, waardoor er volgend jaar direct minstens 15 euro bovenop komt. Het eigen risico is de afgelopen tien jaar ongewijzigd gebleven op 385 euro.

Lees ook: Verhogen uitkeringen beter dan afschaffen eigen risico 

Daarnaast wordt het eigen risico opgeknipt in ‘stukjes’, de zogeheten tranchering. Dit betekent dat per behandeling maximaal 150 euro in rekening gebracht wordt, waardoor het eigen risico bij bijvoorbeeld een kostbare ingreep niet één keer wordt opgebruikt. De tranchering heeft naar verwachting een remmende invloed op de zorgvraag. Wanneer het eigen risico namelijk na een dure behandeling wel volledig opgebruikt wordt, is de drempel lager om later in het jaar opnieuw aanspraak te maken op de zorg; dit leidt dan namelijk niet tot extra kosten voor de zorggebruiker. Bij tranchering wordt echter een prikkel in stand gehouden om steeds na te blijven gaan of een volgende behandeling echt nodig is. Tegelijk kan tranchering financiële stress verminderen voor mensen in kwetsbare posities, omdat niet langer heel grote bedragen ineens in rekening worden gebracht. Overigens tempert de maatregel alleen de zorgvraag naar medisch specialistische zorg in de ziekenhuizen, omdat voor een bezoek aan de huisarts geen eigen risico wordt gerekend.

Het plan van de coalitie om huishoudelijk hulp te schrappen voor mensen die het zelf kunnen betalen, kan lucht geven aan het personeelstekort in de zorg. De schaarse huishoudelijk hulp gaat dan namelijk naar behoevende die hier zelf geen particuliere hulp voor kan inhuren en wordt dus alleen ingezet voor mensen die deze het hardste nodig hebben.

Sommige maatregelen ingezet om opbrengst schatkist
Niet alle maatregelen zijn van invloed op het verhogen van de efficiëntie in de zorg of het afnemen van de zorgvraag, maar hebben eenvoudig als doel om de lasten van de overheid naar de burger te verschuiven. Het verhogen van het eigen risico is een voorbeeld van een maatregel die voornamelijk wordt ingezet als opbrengst voor de schatkist, goed voor zo’n 1 miljard per jaar. Met de maatregel wil de aankomende regering geld vrijspelen voor andere uitgaven zoals defensie. De lastenverschuiving is ook toepasbaar voor het invoeren van een eigen bijdrage aan de wijkverpleging. Daarmee beoogt de coalitie structureel 225 miljoen op te halen. Hoe hoog de eigen bijdrage moet zijn, is overigens nog onduidelijk. Wel neemt hiermee het risico op zorgmijding toe voor mensen met een kleine beurs, zeker omdat de wijkverpleging onder de eerstelijnszorg valt. In de eerstelijnszorg is geen doorverwijzing nodig voor een behandeling of consult en is daarmee een laagdrempelig type zorg. Zorgmijding kan op termijn alsnog leiden tot hogere zorgkosten, wanneer eenvoudige aandoeningen onbehandeld blijven en verergeren.

In de komende jaren verandert de sector om meer zorg te kunnen leveren met minder middelen. De vraag naar zorg neemt verder toe door vergrijzing terwijl nauwelijks meer zorgpersoneel aangetrokken kan worden. Innovatie en samenwerking maken het werk makkelijker en leuker, waardoor de zorgverlening houdbaar en van hoge kwaliteit blijft.

Bron: ABN AMRO