Over deze vragen oordeelde het Regionaal Tuchtcollege in Den Bosch

Een cliënt met dementie kan vaak nog zelf beslissen over zijn zorg. Maar welke rol hebben familieleden dan? Wie beslist over het behandelplan? En met wie mag je als zorgprofessional informatie delen? Over die vragen oordeelde het Regionaal Tuchtcollege in Den Bosch. Lees wat dit betekent voor je beroepsgeheim en je handelen in de praktijk. 

De zaak
In deze tuchtzaak is de klacht ingediend tegen een verpleegkundige die werkt als casemanager dementie. De cliënt had dementie, maar kon nog zelf beslissingen nemen over zijn zorg. Zijn echtgenote was zijn mantelzorger én eerste contactpersoon. Ook was zij in zijn levenstestament aangewezen om als vertegenwoordiger voor haar echtgenoot op te treden als hij zelf geen beslissingen meer kon nemen. De relatie tussen de cliënt en zijn echtgenote was gespannen. Later zijn ze gescheiden.

De echtgenote wilde het behandelplan met de verpleegkundige bespreken en aanpassen. De verpleegkundige gaf aan dat dit niet mogelijk was, omdat de cliënt zelf wilsbekwaam ter zake was en dus zelf over zijn behandeling besliste. Op een gegeven moment vroeg de cliënt aan de verpleegkundige om een e-mail naar zijn dochters te sturen. De verpleegkundige deed dat.

De echtgenote vond dat de verpleegkundige verkeerd had gehandeld. De echtgenote dacht dat zij vertegenwoordiger was. Volgens haar had de verpleegkundige haar moeten betrekken bij het behandelplan. Ook vond zij dat de verpleegkundige haar beroepsgeheim had geschonden door zonder haar toestemming contact op te nemen met de dochters van de cliënt uit een eerdere relatie.

Hoe oordeelt het tuchtcollege?
Het tuchtcollege verklaarde de klacht ongegrond. Zolang een cliënt wilsbekwaam ter zake is, neemt de cliënt zelf de beslissingen over zijn zorg en bepaalt de cliënt met wie informatie gedeeld mag worden. De verpleegkundige heeft daarom juist gehandeld door de wensen van de cliënt te volgen. Zij mocht, op verzoek van de cliënt, informatie delen met zijn dochters uit een eerdere relatie.  

Dit is de uitspraak over de verpleegkundige 
‘Het college oordeelt dat verweerster -de verpleegkundige- niet tuchtrechtelijk verwijtbaar heeft gehandeld. Patiënt was ten tijde van het zorgtraject namelijk wilsbekwaam en hij heeft verweerster verzocht contact te zoeken met zijn dochters om in gesprek te gaan over een toekomstige wettelijke vertegenwoordiger. Verweerster heeft aan dat verzoek, zoals zij ook gehouden was te doen, slechts gehoor gegeven. Verweerster heeft klaagster niet in een kwaad daglicht gesteld of willen stellen, noch heeft verweerster informatie verdraaid of suggestief gehandeld.’  

Het uitgangspunt is dat de cliënt zelf de beslissingen neemt over zijn zorg, tenzij de cliënt wilsonbekwaam ter zake is, zo volgt uit de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO).

Wat kun je hiervan leren? 
Bij de vraag wie beslissingen neemt over de zorg, is de diagnose niet doorslaggevend. Het gaat erom of de cliënt wilsbekwaam ter zake is.  
 
Wilsbekwaam ter zake betekent dat de cliënt in staat is om een weloverwogen besluit te nemen over een specifiek onderwerp op een specifiek moment, bijvoorbeeld over de behandeling. Lees meer over beslisvaardigheid en wilsbekwaamheid in de Handreiking Beslisvaardigheid en wilsbekwaamheid.

Houd in de praktijk rekening met het volgende: 

  • Is een cliënt wilsbekwaam ter zake? Dan beslist de cliënt zelf over de behandeling.
  • Door je beroepsgeheim deel je geen informatie met anderen (bijvoorbeeld familie) dan de cliënt. 
  • Je mag alleen informatie delen met anderen, zoals familieleden en vrienden als de wilsbekwame cliënt daarvoor toestemming geeft. Er zijn enkele uitzonderingen op deze regel, ook hierover lees je meer op de pagina over het beroepsgeheim.  
  • De eerste contactpersoon is niet automatisch de vertegenwoordiger. 
  • Een vertegenwoordiger neemt pas beslissingen wanneer de cliënt voor het betreffende onderwerp wilsonbekwaam ter zake is.
  • Het is verstandig om in het zorgplan vast te leggen wie de eerste contactpersoon en de eventuele vertegenwoordiger zijn. Noteer ook wanneer en met wie je informatie mag delen. 

Familie en mantelzorgers kunnen een belangrijke rol spelen in de zorg. Maar de wensen en rechten van een wilsbekwame cliënt blijven het uitgangspunt. 

Meer weten? 

V&VN Hulplijn: ik heb te maken met een (tucht)klacht
Als verpleegkundige, verpleegkundig specialist en verzorgende kun je te maken krijgen met een klacht. Deze klacht kan afkomstig zijn van een cliënt, de familie van een cliënt, je werkgever, een collega, of de inspectie van volksgezondheid. Kijk hier voor meer informatie.

Bron: V&VN