In Nederland krijgt ongeveer 80% van de pasgeborenen in de eerste levensweek in meer of mindere mate last van geelzucht

Hoe goed zijn onze ogen als meetinstrument bij geelzucht? Die vraag stond centraal in een grootschalig onderzoek naar de effectiviteit van de huidmeter bij geelzucht. Het antwoord? Het blote oog is aantoonbaar minder betrouwbaar dan de huidmeter. 

In Nederland krijgt ongeveer 80% van de pasgeborenen in de eerste levensweek in meer of mindere mate last van geelzucht. De huid en slijmvliezen kleuren dan gelig door de stof bilirubine. Meestal is dit onschuldig, maar bij 3% tot 5% van de baby’s is lichttherapie nodig om ernstige complicaties te voorkomen. Als deze behandeling uitblijft of te laat wordt gestart, kan blijvende hersenschade ontstaan.  

Het controleren of een pasgeboren baby geel ziet, is daarom een van de eerste dingen die kersverse ouders leren. Samen met de verloskundige en kraamzorg houden ze dit nauwlettend in de gaten. Toch wordt ernstige geelzucht thuis niet altijd op tijd gezien.  Het oog blijkt vaak geen betrouwbaar meetinstrument om de verkleuring vast te stellen. Bij een donkere huidskleur is dit nog lastiger.

Visuele beoordeling of huidmeter?
De huidmeter, ook wel bilirubinemeter genoemd, is een goed alternatief voor de visuele beoordeling. Het apparaat meet via de huid – op het hoofd of het borstbeen – het bilirubinegehalte bij baby’s. Deze methode is vorig jaar als advies opgenomen in de landelijke richtlijn, maar wordt vaak nog niet in thuissituaties gebruikt.  

Reden voor arts-onderzoeker Lauren Westenberg en kinderarts-neonatoloog Jasper Been van Erasmus MC Sophia Kinderziekenhuis om samen met Christian Hulzebos, kinderarts-neonatoloog van het Beatrix Kinderziekenhuis UMCG en negen verloskundigenpraktijken de effectiviteit van de huidmeter in deze situatie te onderzoeken. De resultaten zijn nu gepubliceerd in JAMA Network Open. 

Eerder meten is eerder behandelen 
In de betrokken verloskundigenpraktijken is de afgelopen jaren bij ieder huisbezoek een huidmeting met de huidmeter gedaan en vergeleken met de visuele beoordeling van geelzucht. Meer dan 2100 baby’s deden mee, waarmee dit BEAT-onderzoek wereldwijd het grootste onderzoek op dit gebied is. ‘De huidmeter bleek niet alleen effectief, maar ook kosteneffectief’, zegt Westenberg. 

De bilirubinemeter spoort ongeveer 30% meer kinderen met behandelingsbehoeftige geelzucht op dan het blote oog. In die opgespoorde groep zaten volgens Westenberg ook baby’s met gevaarlijk hoge bilirubinewaarden, die anders onopgemerkt zouden blijven. ‘Hierdoor kunnen we deze kinderen eerder behandelen, waardoor de kans op hersenschade kleiner is en de kosten veel lager zijn, dan als ze later te maken krijgen met de gevolgen van ernstige geelzucht.’ 

Een hoge waarde van de huidmeter moet je bevestigen met een extra hielprik. Daarmee wordt het bilirubinegehalte in het bloed nauwkeurig bepaald. Dat is iets vaker nodig dan bij alleen visuele inspectie. ‘Dat is niet fijn’, vindt ook Westenberg. ‘Toch wil je zo veel mogelijk voorkomen dat een baby onnodig ernstig ziek wordt en levenslang de gevolgen daarvan ondervindt. Veel verloskundigen die wij spreken zijn enthousiast, dus wij hopen dat de huidmeter nu echt een standaardinstrument wordt in de thuissituatie.’ 

Deze hersenschade kan voorkomen worden 
Kinderneuroloog Liesbeth Smit ziet op de afdeling Neonatologie van Sophia Kinderziekenhuis met enige regelmaat baby’s die door ernstige geelzucht een ontwikkelingsstoornis hebben. Het gaat daarbij vooral om een motorische aandoening, cerebrale parese. Ook het gehoor is vaak aangedaan. 

‘Hun motorische ontwikkeling is verstoord, waardoor de kinderen minder goed kunnen bewegen of zelfs helemaal niet kunnen lopen en ze hebben last van overtollige en ongecoördineerde bewegingen’, legt Smit uit. ‘Omdat de schade in een specifiek deel van de hersenen zit, is hun verstandelijke ontwikkeling niet aangetast. Hun hoofd kan dus van alles, maar ze zitten vast in een lichaam dat weinig of bijna niets kan.’ 

Deze kinderen zagen vaak al snel geel en dronken slecht, toch werd er geen huidmeting gedaan of bloed afgenomen. Daardoor kon het bilirubinegehalte in het bloed te hoog oplopen, met levenslange hersenschade als gevolg. ‘Dit had voorkomen kunnen worden‘, benadrukt Smit. ‘Door ouders, verloskundigen en kraamverzorgenden beter bewust te maken van de gevolgen van geelzien en door met de huidmeter de drempel voor bloedprikken te verlagen, kunnen we dit eerder en beter aanpakken.’ 

Bron: Erasmus MC